Ge\u00e7en g\u00fcn, eczanede ya\u015fl\u0131 bir amca, elindeki bir torba dolusu ilaca \u00e7aresizce bak\u0131yordu. \u0130\u00e7inden bir ila\u00e7 \u00e7\u0131kard\u0131 ve ismini f\u0131s\u0131ldayarak okudu, sonra eczac\u0131ya d\u00f6nd\u00fc ve “Bunu sabah m\u0131 al\u0131yorum, ak\u015fam m\u0131? Yemekten \u00f6nce mi, sonra m\u0131?” diye sordu. Halbuki eczac\u0131, kutu \u00fczerine yazm\u0131\u015ft\u0131. O an i\u00e7im burkuldu. Modern t\u0131bb\u0131n sundu\u011fu onca imk\u00e2n, sa\u011fl\u0131k profesyonellerinin \u00e7abas\u0131na ra\u011fmen, ne yaz\u0131k ki bir\u00e7o\u011fumuz i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 muamma. Sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin herkes i\u00e7in eri\u015filebilir oldu\u011fu bir \u00e7a\u011fda, sa\u011fl\u0131k bilgisinin eri\u015filebilir olmamas\u0131 ironik de\u011fil mi? <\/p>\n\n\n\n
Fakat unuttu\u011fumuz bir \u015fey var. Sa\u011fl\u0131k dedi\u011fimiz \u015fey, sadece hastaneye gitmekten, ila\u00e7 yazd\u0131rmaktan ibaret de\u011fil. Sa\u011fl\u0131k; bir yolculuk ve her yolculukta do\u011fru haritaya ihtiyac\u0131m\u0131z var. Elimize verilen re\u00e7eteler, tahlil sonu\u00e7lar\u0131 ya da doktor tavsiyeleri o haritan\u0131n i\u015faretleri gibi… Ama haritan\u0131n dilini bilmiyorsak, yolumuzu nas\u0131l bulaca\u011f\u0131z? \u0130\u015fte tam burada, sa\u011fl\u0131k bilgisini okuyabilme ve anlayabilme becerimiz \u00f6nemli hale geliyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilmedi\u011fimiz her bilgi, bizi yanl\u0131\u015f bir yola; bazen de geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc zor bir \u00e7\u0131kmaza s\u00fcr\u00fckleyebilir.<\/p>\n\n\n\n
Hastalanmadan \u00f6nce \u00f6\u011frenmemiz gereken \u00e7ok \u015fey var. \u00c7\u00fcnk\u00fc bilgi, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 koruman\u0131n en etkili yolu. Bug\u00fcn hepimizin elinde ak\u0131ll\u0131 telefonlar, internette binlerce bilgi var. Ama bu bilgi karma\u015fas\u0131n\u0131n i\u00e7inde hangisinin do\u011fru oldu\u011funu bilmek, i\u015fte as\u0131l mesele bu! Sa\u011fl\u0131k okuryazarl\u0131\u011f\u0131 tam da burada devreye giriyor. Ad\u0131 biraz teknik gibi gelse de asl\u0131nda \u00e7ok basit: Sa\u011fl\u0131kla ilgili do\u011fru bilgiyi \u00f6\u011frenmek, anlamak ve do\u011fru karar verebilmek. Sa\u011fl\u0131k okuryazarl\u0131\u011f\u0131, kula\u011fa akademik gelen ama hayat\u0131n tam ortas\u0131nda duran bir konu. <\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7ti\u011fimiz Ocak ay\u0131nda a\u00e7\u0131klanan 2023 Y\u0131l\u0131 T\u00fcrkiye Sa\u011fl\u0131k Okuryazarl\u0131\u011f\u0131 D\u00fczeyi ve \u0130li\u015fkili Fakt\u00f6rleri Saha Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131, durumun pek i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. \u00dclke genelinde 15 bin 430 hanede yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, toplumun y\u00fczde 54.6\u2019s\u0131, yani hemen hemen iki ki\u015fiden biri, sa\u011fl\u0131kla ilgili bilgileri anlamakta zorlan\u0131yor. Duydu\u011fu, okudu\u011fu ya da izledi\u011fi bilgiyi sorgulayam\u0131yor. Hangi ilac\u0131 nas\u0131l kullanaca\u011f\u0131n\u0131, hangi durumda doktora gitmesi gerekti\u011fini bile kestiremiyor. H\u00e2l b\u00f6yle olunca sa\u011fl\u0131k hizmetlerine ba\u015fvuru art\u0131yor, acil servisler gereksiz yere dolup ta\u015f\u0131yor, tedaviler eksik ya da yanl\u0131\u015f uygulan\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Peki kim bu sa\u011fl\u0131k bilgisine ula\u015famayanlar?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sa\u011fl\u0131k bilgisine ula\u015fmada dezavantajl\u0131 gruplara yani sa\u011fl\u0131k okuryazarl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck olan gruplara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan tablo d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc. Ya\u015fl\u0131lar, k\u0131rsalda ya\u015fayanlar, d\u00fc\u015f\u00fck gelir grubunda olanlar, kronik hastalar ve g\u00f6\u00e7menler\u2026 K\u0131sacas\u0131 toplumun k\u0131r\u0131lgan kesimleri, sa\u011fl\u0131kla ilgili en temel bilgilere bile ula\u015fam\u0131yor ya da ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda anlayam\u0131yor. Yukar\u0131da \u00f6rne\u011fini verdi\u011fim gibi, bir ya\u015fl\u0131, doktorun re\u00e7ete etti\u011fi ila\u00e7lar\u0131 nas\u0131l ve ne zaman kullanaca\u011f\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rabiliyor. Ya da ba\u015fka bir \u00f6rnek, dilini bilmedi\u011fi i\u00e7in sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden yararlanmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7eken g\u00f6\u00e7menler… Onlar \u00e7o\u011fu zaman doktora gitmeyi son ana b\u0131rak\u0131yor ya da hi\u00e7 gitmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc anlamad\u0131klar\u0131 bir sistemin i\u00e7ine girmekten \u00e7ekiniyorlar.<\/p>\n\n\n\n Bu sorunun kayna\u011f\u0131 ne?<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n \u00c7e\u015fitli sebepleri var tabii ki. \u00d6rne\u011fin sa\u011fl\u0131k profesyonelleri \u00e7o\u011fu zaman hastas\u0131na neyi, neden \u00f6nerdi\u011fini detayl\u0131 anlatmaya f\u0131rsat bulam\u0131yor ya da karma\u015f\u0131k bir dil kullan\u0131yor. T\u0131bbi terimler havada u\u00e7u\u015fuyor ama kar\u015f\u0131s\u0131ndaki hasta anlam\u0131yor. \u201cLDL kolesterol y\u00fcksek.\u201d dendi\u011finde, hasta veya yak\u0131n\u0131 belli etmemeye \u00e7al\u0131\u015fsa da kafas\u0131nda soru i\u015faretleri olu\u015fuyor. Anlayamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in soram\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Bir de bilgiye ula\u015fman\u0131n yolu h\u00e2l\u00e2 e\u015fit de\u011fil. \u015eehirlerde internet eri\u015fimi daha kolay olabilir ama k\u0131rsal b\u00f6lgelerde ya da dezavantajl\u0131 mahallelerde h\u00e2l\u00e2 ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar var. \u00dcstelik dijital d\u00fcnyada bilgi \u00e7ok, do\u011fru bilgi az. Yanl\u0131\u015f bilgiye inanmak ise her zaman daha kolay.<\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00f6z\u00fcm ne olabilir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6ncelikle, sa\u011fl\u0131k profesyonelleri sade bir dil kullanmal\u0131. Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, doktorlar, hem\u015fireler, eczac\u0131lar\u2026 Herkesin anlat\u0131m dili, anla\u015f\u0131l\u0131r olmal\u0131. Latince kelimelerden m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca uzak durulmal\u0131. Bir doktorun a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131kan her kelime hastas\u0131na rehber olmal\u0131. <\/p>\n\n\n\n Sa\u011fl\u0131k okuryazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7en anketlerin daha s\u0131k yap\u0131lmas\u0131 bu konudaki geli\u015fmemizi ya da eksikliklerimizi g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli. B\u00f6ylece kim neyi biliyor, neyi bilmiyor, anlamak ve buna g\u00f6re yol haritas\u0131 \u00e7izmek daha kolay olur.<\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca belediyeler, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 ve sa\u011fl\u0131k m\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri el ele vermeli. Bilgilendirme kampanyalar\u0131, k\u0131sa e\u011fitim programlar\u0131 ve rehber uygulamalar devreye girmeli. \u00d6zellikle ya\u015fl\u0131lar ve g\u00f6\u00e7menler i\u00e7in y\u00fcz y\u00fcze bilgilendirme toplant\u0131lar\u0131, rehberlik hizmetleri \u015fart. \u0130nternet eri\u015fimi olan yerlerde, kolay anla\u015f\u0131l\u0131r videolar, a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bro\u015f\u00fcrler haz\u0131rlanmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n Sa\u011fl\u0131k okuryazarl\u0131\u011f\u0131 sadece ki\u015fisel bir mesele de\u011fil; toplumsal bir sorumluluk. \u00c7\u00fcnk\u00fc sa\u011fl\u0131k bilgisi g\u00fc\u00e7l\u00fc olan toplumlar, daha az hasta olur, sa\u011fl\u0131k sistemine daha az y\u00fck olur. Bilgiyi herkesin anlayaca\u011f\u0131 dile \u00e7evirebildi\u011fimizde, koruyucu sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden faydalanma artar, gereksiz ila\u00e7 kullan\u0131m\u0131 azal\u0131r. En \u00f6nemlisi; insanlar daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve g\u00fcvenli ya\u015far.<\/p>\n\n\n\n Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi t\u00fcm toplumlar i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Bu nedenle bilgiye sahip olmak yetmez. Do\u011fru bilgiye ula\u015fmak ve onu anlayabilmek \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n Dr. \u00d6zlem DEM\u0130R<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ge\u00e7en g\u00fcn, eczanede ya\u015fl\u0131 bir amca, elindeki bir torba dolusu ilaca \u00e7aresizce bak\u0131yordu. \u0130\u00e7inden bir ila\u00e7...<\/p>\n","protected":false},"author":14,"featured_media":2041,"comment_status":"open","ping_status":"closed","template":"","categories":[],"tags":[],"manset":[],"class_list":["post-2039","columist","type-columist","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kirmizibulten.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/columist\/2039","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kirmizibulten.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/columist"}],"about":[{"href":"https:\/\/kirmizibulten.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/columist"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kirmizibulten.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/14"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kirmizibulten.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2039"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kirmizibulten.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2041"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kirmizibulten.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2039"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kirmizibulten.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2039"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kirmizibulten.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2039"},{"taxonomy":"manset","embeddable":true,"href":"https:\/\/kirmizibulten.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/manset?post=2039"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}